Histerosalpingografi (HSG - İlaçlı Rahim Filmi) Nedir?
Histerosalpingografi (kısaca HSG), halk arasında bilinen adıyla İlaçlı Rahim Filmi; rahim boşluğunun (uterus) iç yapısını ve yumurtalıkları rahme bağlayan fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendirmek için çekilen özel bir röntgen filmidir. Standart ultrason muayenelerinde tüplerin içi veya rahim duvarındaki çok ince anormallikler net olarak görülemez. HSG çekimi, kısırlık (infertilite) tanı ve tedavisinde en temel ve en önemli altın standart tetkiklerden biridir.
İşlem sırasında vajinal yoldan rahim ağzına özel ve güvenli bir kontrast sıvı (radyoopak madde) verilir. Bu sıvı rahim içini doldurur ve tüplerden geçerek karın boşluğuna dökülür. Sıvının bu ilerleyişi sırasında çekilen röntgen filmleri sayesinde organların anatomik durumu net bir şekilde görüntülenmiş olur.
Rahim Filmi (HSG) Hangi Durumlarda İstenir?
Doktorunuz aşağıdaki tıbbi durumların teşhisi ve tedavisi amacıyla sizden HSG çekilmesini isteyebilir:
- Kısırlık (İnfertilite) Değerlendirmesi: Düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl (35 yaş üstünde 6 ay) içerisinde gebelik elde edilemediğinde, tüplerde bir tıkanıklık olup olmadığını görmek için. Tüpler tıkalıysa sperm ve yumurta birleşemez.
- Tekrarlayan Düşükler: Ardışık olarak iki veya daha fazla düşük yaşayan kadınlarda, rahim içinde embriyonun tutunmasını zorlaştıran bir şekil bozukluğu (perde/septum, çift rahim, T şeklinde rahim) veya rahim içi yapışıklık (sineşi) olup olmadığını anlamak için.
- Tüp Bebek veya Aşılama Öncesi: Yardımcı üreme tekniklerine (Tüp bebek, aşılama) başlamadan önce rahmin gebeliği taşımaya elverişli olduğundan emin olmak için.
- Geçirilmiş Ameliyatların Kontrolü: Daha önce tüplerin bağlanması veya açılması gibi cerrahi bir operasyon geçiren hastalarda tüplerin güncel durumunu kontrol etmek için.
İlaçlı Rahim Filmi Nasıl Çekilir?
HSG işlemi genellikle hastane veya görüntüleme merkezlerinin röntgen odalarında, kadın hastalıkları uzmanı veya radyoloji uzmanı tarafından gerçekleştirilir.
- Hasta röntgen masasına sırt üstü, jinekolojik muayene pozisyonunda uzanır.
- Vajinaya, rahim ağzını görebilmek için "spekulum" adı verilen alet yerleştirilir ve bölge antiseptik solüsyonla temizlenir.
- Rahim ağzından (serviks) ince ve yumuşak bir kateter (tüp) içeriye doğru nazikçe ilerletilir.
- Bu kateter aracılığıyla, röntgende parlayarak görünmeyi sağlayan özel kontrast madde (ilaçlı sıvı) yavaş yavaş rahim boşluğuna ve tüplere doğru verilir.
- Sıvı ilerlerken farklı açılardan seri röntgen filmleri (skopi) çekilir. İşlem bitiminde kateter çıkarılır.
Sıvının rahim içinden tüplere geçişi, tüplerin yapısı ve karın boşluğuna dağılımı anında ekranda görülür ve işlem yaklaşık 5 ile 10 dakika gibi çok kısa bir sürede tamamlanır.
Rahim Filmi Çekimi Ağrılı mıdır? (Ağrısız HSG)
Geçmiş yıllarda rahim filmi çekilirken kullanılan sert metal aletler (tenekulum) ve eski nesil röntgen cihazları nedeniyle HSG "çok ağrılı ve korkutucu" bir işlem olarak bilinirdi. Ancak günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte "Yeni Nesil Ağrısız HSG" kavramı ortaya çıkmıştır.
Modern çekimlerde; rahim ağzını çekip çekiştiren metal aletler yerine çok ince ve yumuşak silikon kateterler kullanılır. Ayrıca "C-kollu" adı verilen, hastanın pozisyon değiştirmesine gerek kalmadan etrafında dönerek çekim yapabilen dijital röntgen cihazları sayesinde işlemin süresi dakikalara inmiş, hissedilen ağrı adet sancısı (kramp) seviyesine kadar düşürülmüştür.
Yine de vajinal muayeneden aşırı korkan, vajinismus öyküsü olan veya panik yapan hastalar için işlem hafif sedasyon (kısa süreli uyutma / anestezi) altında da hiçbir ağrı veya stres yaşanmadan tamamen konforlu bir şekilde yapılabilmektedir.
HSG Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
İşlem bittikten hemen sonra hasta ayağa kalkabilir, giyinebilir ve yarım saatlik bir dinlenmenin ardından günlük işlerine geri dönebilir.
- Hafif Kanama ve Leke: İşlemden sonraki 1-2 gün boyunca vajinadan sıvı geri gelebilir ve hafif açık pembe, kahverengi lekelenmeler yaşanması tamamen normaldir. Hijyenik ped kullanılması önerilir (tampon kullanılmamalıdır).
- Hafif Kasık Ağrısı: Sıvının karın boşluğuna dağılması nedeniyle hafif bir adet sancısı hissedilebilir; doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesicilerle bu durum kolayca geçer.
- Enfeksiyondan Korunma: Hekiminiz işlem sonrası olası bir enfeksiyonu önlemek için kısa süreli bir profilaktik antibiyotik reçete edebilir. Ayrıca enfeksiyon riskine karşı 48 saat (2 gün) boyunca cinsel ilişkiden, havuzdan ve küvet banyosundan kaçınılması istenir.