HPV (İnsan Papilloma Virüsü) Nedir?
Human Papilloma Virüs (HPV), hem kadınları hem de erkekleri etkileyen, esas olarak cilt ve mukozalara yerleşen oldukça yaygın bir virüs ailesidir. İstatistiklere göre, aktif cinsel yaşamı olan her on kişiden sekizi, hayatının bir döneminde mutlaka bu virüsle karşılaşmaktadır. HPV'nin bugüne kadar tanımlanmış 200'den fazla farklı tipi (suşu) bulunmaktadır. Bu tiplerin bazıları sadece basit cilt siğillerine neden olurken, bazıları üreme organlarında hücresel bozulmalara ve kansere yol açabilme potansiyeline sahiptir.
HPV enfeksiyonu çoğu zaman "sessiz" ilerler. Enfekte olan birçok kişi hiçbir belirti yaşamaz ve virüsü taşıdığının farkında bile olmaz. Bu durum, virüsün toplum içinde hızla ve kolayca yayılmasına neden olan en önemli faktördür.
HPV Nasıl Bulaşır?
HPV'nin birincil bulaşma yolu cilt cilde (ten tene) temastır. Virüs, vücut sıvıları (kan veya meni) yoluyla değil, doğrudan enfekte olan cilt veya mukoza bölgesine temas edilmesiyle bulaşır. Bulaşma yolları şu şekilde özetlenebilir:
- Cinsel Temas: En yaygın bulaşma yoludur. Vajinal, anal veya oral cinsel birleşme sırasında doğrudan ten teması ile virüs kolayca geçer.
- Sürtünme: Tam bir cinsel birleşme (penetrasyon) yaşanmasına gerek yoktur. Genital bölgelerin birbirine sürtünmesi (dışarıdan temas) virüsün bulaşması için yeterlidir.
- Prezervatifin Korumadığı Alanlar: Prezervatif kullanımı cinsel yolla bulaşan birçok hastalığı önlese de, HPV'ye karşı %100 koruma sağlamaz. Çünkü prezervatifin örtmediği kasık, vulva dış kısmı veya testis kökü gibi açıkta kalan cilt bölgelerinden de virüs geçişi olabilir.
Düşük Riskli ve Yüksek Riskli HPV Tipleri
Genital bölgeyi enfekte eden HPV tipleri, kanser yapma potansiyellerine göre iki ana gruba ayrılır:
1. Düşük Riskli HPV Tipleri (Tip 6 ve 11)
Bu gruptaki virüsler hücrelerin genetiğini kansere dönüştürecek kadar bozmazlar. Ancak genital bölgede, anüs çevresinde ve bazen ağız içinde Genital Siğil (Kondilom) adı verilen et beni benzeri, karnabahar görünümlü kabartılara neden olurlar. Siğiller görsel ve psikolojik olarak rahatsız edici olsalar da, kansere dönüşme riskleri yok denecek kadar azdır. En sık karşılaşılan düşük riskli tipler Tip 6 ve Tip 11'dir.
2. Yüksek Riskli HPV Tipleri (Tip 16, 18 ve diğerleri)
Bu gruptaki virüsler siğil yapmazlar, hiçbir belirti vermeden rahim ağzı (serviks), vajina, vulva, anüs ve bazen baş-boyun bölgesindeki hücrelerin DNA'sına yerleşirler. Yıllar içerisinde bu hücreleri yavaş yavaş bozarak "kanser öncüsü lezyonlara (CIN)" ve nihayetinde Rahim Ağzı Kanseri'ne dönüştürebilirler. Rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70'inden HPV Tip 16 ve Tip 18 sorumludur.
HPV Vücuttan Nasıl Atılır? (Klirens Süreci)
Birçok hastanın en çok merak ettiği konu "HPV'nin vücuttan atılıp atılamayacağıdır". Müjdeli haber şudur: Çoğu durumda insan bağışıklık sistemi (immün sistem) bu virüsü tanır ve savaşarak etkisiz hale getirir. Genç ve sağlıklı bireylerde, vücuda giren HPV enfeksiyonlarının yaklaşık %70-80'i, 1 ila 2 yıl içerisinde bağışıklık sistemi tarafından tamamen temizlenir (klirens).
Ancak bazı durumlarda (özellikle yüksek riskli tiplerde ve bağışıklık sistemi zayıf olanlarda) vücut virüsü yenemez. Virüs rahim ağzı hücrelerine yerleşerek kalıcı (persistan) enfeksiyona dönüşür. Kansere giden sinsi hücresel bozulmalar işte bu kalıcı enfeksiyon durumunda başlar. Bu nedenle bağışıklık sistemini güçlü tutmak (sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, stresten uzak durmak ve düzenli uyumak) virüsün atılma sürecindeki en kritik faktördür.
Tanı ve Korunma Yolları Nelerdir?
HPV enfeksiyonunun kan testi ile ölçümü yoktur. Varlığı sadece rahim ağzından alınan sürüntü ile saptanabilir.
Tarama Testleri (Smear ve HPV DNA)
Rahim ağzı kanserinden korunmanın en önemli adımı düzenli taramalardır. Pap Smear testi ile rahim ağzındaki hücrelerin kanser yönünden bozulup bozulmadığı incelenirken, HPV DNA testi ile vücutta yüksek riskli bir virüs olup olmadığı saptanır. Bu iki testin birlikte (Co-test) yapılması, hastalığın kansere dönüşmeden yıllar öncesinde tespit edilip küçük bir işlemle tedavi edilmesine olanak sağlar.
HPV Aşısı: En Etkili Korunma Kalkanı
Günümüzde rahim ağzı kanserinden ve genital siğillerden korunmanın en etkili yolu HPV aşısıdır. Aşı, içinde canlı virüs barındırmaz, sadece virüsün kılıf proteinlerini taklit ederek vücudun güçlü antikorlar (koruyucu askerler) üretmesini sağlar. En yüksek koruma, henüz virüsle hiç karşılaşılmamış dönemde (9-14 yaş arası kız ve erkek çocuklarına) yapıldığında elde edilir. Ancak cinsel yaşamı başlamış, hatta daha önce HPV kapmış ve siğil tedavisi görmüş kadınlara ve erkeklere de (45 yaşına kadar) uygulanabilmektedir. Aşı, hastayı henüz karşılaşmadığı diğer yüksek riskli HPV tiplerine karşı korur.